Young journalists

Op dun ijs…zo heet het blogartikel dat Bert Anciaux op 9 januari de wereld instuurt. Hij heeft het over de Hasseltse procureur die zich, opgejaagd door de media, op erg dun ijs begeeft tijdens zijn persmededeling in de zaak Ronny Janssen.  De magistraat moet zijn woorden zorgvuldig wikken en wegen om het onderzoek niet te schaden. In tegenstelling tot Anciaux:  In weinig subtiele bewoordingen valt hij de media frontaal aan en beschuldigt hen van “verkoop en misbuik van emoties en menselijke ellende”. Omdat dat goed verkoopt.

Bert Anciaux haalt zelf geen argumenten aan in zijn emotionele uitbarsting.  En toch heeft hij een punt.  De commerciële belangen zijn in ons medialandschap inderdaad toegenomen. In de berichtgeving over de zaak Janssen, is het recht op privacy duidelijk geschonden.  Het huisnummer van de verdachte, de foto’s van zijn huis, een duidelijke close-up foto in de meeste kranten, de kennissenkring ondervragen,…In deze zaak gebeurde het allemaal vóór de verdachte officieel in verdenking gesteld werd.  Daarbij komt dat die details geen enkele toegevoegde waarde hadden. De meeste Vlaamse mediagroepen hebben zich daaraan bezondigd. De Vlaamse Raad voor Journalistiek, die toezicht houdt op de deontologische code i.v.m. journalistiek, zal het niet ontgaan zijn.

Voor Anciaux is het “zelfreinigend vermogen van journalisten” onvoldoende.  Hij eist daarom dat de media-wetgeving aangepast wordt. Een zware eis. Wie zou verwachten dat Anciaux beseft dat hij zich eveneens op glad ijs begeeft met zijn scherpe kritiek op de berichtgeving door de media, komt bedrogen uit. In deze complexe kwestie drukt hij zich bijzonder ongenuanceerd uit. Alleen al de terminologie zoals ’de derde macht’ en ‘de media’ wijst erop dat hij in zijn woede alles en iedereen over dezelfde kam scheert.

De kern van wat er in die media verkeerd gaat, is volgens Anciaux de hebzucht van de media-bedrijven. Het vette dividend -let op de suggestieve woordkeuze- is de oorzaak. Ook de consument, de lezer of de kijker, heeft er volgens Anciaux schuld aan. Hij vat voor ons even samen waarover het in essentie gaat: “voyeurisme leidt naar sappige details, die veroorzaken juicy stories waarop alsmaar meer lezers orgastisch kicken…” Zoals bijna alles in zijn hele tirade is ook die uitspraak sterk overdreven.

Anciaux haalt in zijn bericht vernietigend uit naar zowel de media, de politie als het gerecht. Zelfs een deel van de media-consumenten ontsnapt niet aan zijn vernietigende oordeel.  Tijdens het lezen rijst de vraag wie er nietsontziend is.  Zijn stijl, die vaak grof én zelfs abnormaal beledigend is, laat vermoeden dat het debat over de media niet zijn hoofdbekommernis is. Zijn bijdrage aan de discussie is een sterk veralgemenende, ongenuanceerde en polemische tekst.  Behalve de vage roep om dringend ’extra wetgevend werk’ om de media in het gareel te houden, brengt hij geen enkele oplossing aan . Daarom is zijn reactie totaal ongeschikt als startpunt voor een goed inhoudelijk debat over de werking van de media.

Als ervaren politicus weet hij dat ook. Vooral omdat Anciaux niet één concrete oplossing suggereert, komt het over alsof hij alleen maar aandacht vraagt van onze gewraakte media.  Als het echt de inhoud was die hem interesseerde, had hij andere en betere opties.  De reactie van Peter Vandermeersch was logisch: een vlammend opiniestuk waarin hij reaeert op ‘de holle kretologie  van Anciaux’ . Vliegen vangen met azijn werkt niet en Bert Anciaux wéét dat.

Op 21 september 2009 besluit de Brusselse onderzoeksrechter Michel Claise om Luc Vansteenkiste aan te houden op verdenking van misbruik van voorkennis. De gedelegeerd bestuurder van Recticel werd opgepakt in verband met een verdachte verkoop van een groot pakket Fortis aandelen door Bois Sauvage.

Die holding besloot om op vrijdag 3 oktober 2008 snel 3,6 miljoen aandelen te verkopen aan een gemiddelde prijs van 5,4€. De volgende beursdag kwam het bericht van de ontmanteling van Fortis en kelderde het aandeel naar zowat 1,5 €.  De verkoop is dus zo perfect getimed dat hij erg verdacht lijkt. Dat het gerecht een onderzoek naar Bois Sauvage opende, is een logisch gevolg. Vincent Doumier, de gedelegeerd bestuurder van de holding, zat voor deze feiten al 1 week in voorhechtenis en werd in verdenking gesteld. Bij Vansteenkiste benadrukt het parket wel dat het vermoeden van onschuld geldt ondanks zijn aanhouding.

Vansteenkiste is een belangrijke figuur in het Belgische management. Hij heeft topfuncties bij een tiental belangrijke Belgische bedrijven, hij werd in 2000 verkozen tot manager van het jaar en was tussen 2002 en 2005 voorzitter van de Belgische werkgeversorganisatie VBO. Zijn aanhouding en de verlenging van zijn voorlopige in hechtenisneming met één maand is daarom een zware klap voor het imago van de Belgische bedrijfswereld.

Omdat hij de eerste topmanager is die in zo lang in voorhechtenis wordt gehouden, rijst de vraag of hij niet te zwaar wordt aangepakt. Michel Tison, specialist in financieel recht, zegt dat de reputatieschade en de opsluiting in elk geval ook een belangrijk afschrikkingseffect hebben. De topmanager wordt zo lang in voorarrest gehouden om te beletten dat hij bewijsmateriaal zou vernietigen. Dat is erg twijfelachtig omdat de feiten al van één jaar geleden dateren. Daardoor heeft de beklaagde ruim de tijd gehad heeft om eventuele sporen uit te wissen. Een ander element is dat Vansteenkiste, zelfs als hij de bron zou zijn, geen persoonlijke aandelen heeft verhandeld. Hij heeft zijn collega’s van Bois Sauvage alleen maar een vriendendienst willen bewijzen. In een eerdere zaak van een verdachte verkoop van Fortis-aandelen op 3 oktober 2008 werd Karel De Gucht, die ook op de hoogte was van de penibele situatie van Fortis, niet aangehouden. Daarbij ging het wel over een verdachte transactie van aandelen uit het familiebezit van de minister.

Het systeem van vriendendiensten is uiteraard wel discutabel. Het Vlerick-netwerk waar Vansteenkiste deel van uitmaakte grossierde in vriendendiensten waarbij bepaalde bestuurders steeds weer hun nek voor elkaar uitstaken en ook in elkaars raden van bestuur werden gekozen. Net dat heeft Vansteenkiste nu mogelijk de das omgedaan. Hij heeft als bestuurder van Recticel en als lid van de raad van bestuur van onder andere Bois Sauvage en Fortis Bank toegang tot een schat aan belangrijke informatie over Belgische bedrijven. Die situatie is natuurlijk erg ongezond. Vanuit juridisch en bedrijfsethisch standpunt is het uiteraard verkeerd maar kan iemand verweten worden dat hij zijn kennis over een bepaald bedrijf gebruikt om een ander bedrijf waar hij ook in de raad van bestuur zetelt te helpen? Als het gerecht misbruik van voorkennis wil inperken, moeten dergelijke kruisbestuivingen bij wet ingeperkt worden.

Het is nu aan het gerecht om dit moeilijk kluwen te ontwarren en een oordeel te vellen. Door de aanhouding van Vansteenkiste met één maand te verlengen, heeft het alvast de nodige tijd uitgetrokken om het vooronderzoek zeer degelijk te kunnen doen. Welke bewijslast deze captain of industry nog zou kunnen verduisteren één jaar na de feiten is wel een raadsel en de verlening van zijn aanhouding lijkt vooral een ongepaste zware straf.

Sinds 27 mei kunt u in Het Paleis voor Schone Kunsten de retrospectieve tentoonstelling over het werk van Sophie Calle bezichtigen.  Deze postmoderne Parijse kunstenares staat onder andere bekend om haar collages waarin ze fotografie met andere kunstvormen vermengt tot originele projecten. In 2007 vertegenwoordigde ze Frankrijk op de biënnale in Venetië en ze exposeerde in zowat alle grote galerijen ter wereld.

Toen ik op een zonnige middag naar Bozar wandelde om het werk van Calle te bekijken, was dat dan ook met hooggespannen verwachtingen. Wie vanuit het drukke Centraal Station komt, valt de stilte en de rust in het momunementale gebouw meteen op.  Dat gevoel wordt nog intenser nadat ik langs de witte gordijnen de tentoonstellingsruimte binnentreed. Behalve de toezichters is er bijna niemand, wat de indrukwekkende stilte die uitgaat van de eerste zaal nog versterkt.

De tentoonstelling omvat een twintigtal projecten en is in omgekeerd chronologische zin opgebouwd; we maken dus eerst kennis met haar laatste werk uit 2008 en we eindigen in 1959. In bijna alle zalen worden we begeleid door de zachte stem van Frédéric Mitterand die ons in het Frans over Sophie Calle vertelt. Zijn bijdrage is niet essentieel voor de expositie zodat wie geen Frans begrijpt niets hoeft te missen van de originele en interessante collecties. Het geluid van de stem is bovendien erg stil zodat deze nooit storend wordt en het gevoel van stilte niet bedreigt. Op drukkere momenten is deze bijdrage waarschijnlijk nauwelijks hoorbaar. Lees meer…