Young journalists

Wanneer de dag des oordeels nadert, in de vorm van verkiezingen, blaffen politici doorgaans iets harder dan gewoonlijk. In zijn zucht de luidste te zijn kwam N-VA voorzitter Bart de Wever tijdens het verkiezingsdebat gisterenavond (Canvas, 20u20) opzetten met een eenvoudige oplossing voor de reeds lang aanslepende communautaire kwestie; het categoriek verwerpen van elke Franstalige eis om met een uitputtingsslag de eigen voorwaarden door te drukken. De vraag is of de kiezer werkelijk gediend is met dergelijke onconstructieve guerrillatactieken?

In de hele Belgische geschiedenis bestaat geen thema dat de politieke debatten meer heeft gedomineerd dan de communautaire kwestie. De politieke impasse waarin we ons heden ten dage bevinden is de apotheose van de tegenstellingen die de Vlaamse en Waalse gemeenschap sinds hun ontstaan recht tegenover elkaar plaatsen. De lijdensweg die we kennen als B-H-V zadelt de huidige federale regering op met een quasi onmogelijk lijkende taak deze tegenstellingen te verzoenen. De trage vooruitgang in dit dossier is dé uitgelezen schietschijf voor de oppositie, die met het ter plaatse trappelen van de regering zijn falen tracht te illustreren. Het luidste protest kan men horen in de separatistische contreien van de N-VA. Het is dan ook zeer opmerkelijk dat de hekelaars van het non-beleid op de proppen komen met een voorstel dat dergelijk beleid tot het uiterste zou drijven. “Een uitputtingsslag met dezelfde middelen die de Franstaligen tegen onze voorstellen gebruiken”, zo luidt de retoriek van de voorzitter.

Nu heeft De Wever een punt wanneer hij VB-kopman Filip De Winter onfatsoenlijke stigmatisatie van een bevolkingsgroep verwijt in zijn discours omtrent vreemdelingen, maar hij maakt zich vervolgens schuldig aan diezelfde methodiek wanneer hij onrechtstreeks stelt dat met de Waalse zijde niet te onderhandelen valt. Constructief kan men zijn oplossing allerminst noemen, en bovendien is de kiezer er niet mee gediend de politiek te zien vervallen in een ordinair kat en muis spelletje. De Winter wenst een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, De Wever stelt daar een langzaam verval tegenover van de wederzijdse betrekkingen, met – zo zal de separatist in hem hopen – uiteindelijk hetzelfde resultaat. Het zal iedere Vlaming wel duidelijk zijn dat de kwestie opgelost dient te raken. Op welke manier men dit wenst te bereiken ligt in handen van de kiezer. Gelooft men nog steeds in dialoog, of heeft men zin in een aanslepende politieke oorlog met onze anderstalige landgenoten? Op 7 juni roken we de vredespijp, of worden de messen wederom geslepen…

“Journalisten komen er nauwelijks toe om zelf nieuws te maken. De focus ligt op dagelijkse verslaggeving, het nu-moment is het summum. Grote organisaties zoals de kerk, de politiek, de bedrijfswereld, worden amper in het oog gehouden. Daar is geen tijd voor en geen geld. Met journalistieke luiheid heeft dat weinig te maken. Eerder met ons economisch systeem, waarin het steeds moeilijker wordt om aan onderzoeksjournalistiek en duiding te doen. “It is the discipline of the market that ruins reporting”, meent ook Nick Davies in zijn boek Flat Earth News (2008).

De tabloidiseringstrend zet zich inderdaad gestaag verder onder impuls van het hedendaags economisch systeem. De lezer, eveneens geconfronteerd met een gebrek aan tijd en geld, krijgt waar hij om vraagt. Een snelle en hapklare brok informatie, die zonder veel moeite valt te consumeren, zodoende tijd en energie besparend voor andere, meer dringende zaken. Om de aandacht (en het geld) van de lezer/klant niet te verliezen trekt men de kaart van sensatie en regionalisering. Dit alles verpakt in een fraaie lay-out en aangeboden aan een zo laag mogelijke prijs. Toch hoeft dit niet automatisch het einde te betekenen van degelijke journalistiek. Waar media goedkoop en alomtegenwoordig wordt, stijgt ook de nood aan een middel om uit deze enorme hoeveelheid informatie het essentiële te filteren en toegankelijk te maken. De rol van de journalist als gatekeeper wordt aldus steeds belangrijker. Verder zoekt men in een landschap van overaanbod steeds naar diversificatie, en daar schuilt nu net de kans en uitdaging voor degelijke duiding en onderzoeksjournalistiek. De afzetmarkt, de nieuwsgierige lezer die geen genoegen neemt met louter sensatiepers, is over het algemeen ook bereid een hogere prijs te betalen voor een kwaliteitsproduct en zo lang deze afzetmarkt bestaat is er in het economisch systeem dan ook plaats voor kwaliteit. Als dit niet het geval zou zijn, zou het systeem immers ingaan tegen zijn eigen wetten van vraag en aanbod. Heden wordt ook duidelijk dat deze afzetmarkt groeiende is. Mede onder invloed van de financiële crisis wordt de burger geëngageerder. Mits voldoende informatie op voorhand had hij misschien betere beslissingen kunnen nemen, en zoiets zal hem geen tweede keer overkomen. In dit opzicht kan de economische crisis een kentering betekenen en een mentaliteitsverandering inleiden. Op die manier ondervind ik, persoonlijk, de crisis als weinig meer dan een nieuwe kans tot inzicht voor mijn medemens. Hopelijk wordt na verloop van tijd het belang van geld ietwat van zijn piëdestal gehaald en krijgt men meer oog voor wat er echt toe doet. Hoewel een financiële basis noodzakelijk is om goed te leven, verbaasd me het keer op keer hoeveel mensen menen nodig te hebben om “tevreden” te leven. Wanneer ik terugdenk aan mijn leven en werk in Guatemala, kan ik enkel vaststellen dat het materiële niet de bron van geluk is, en ik hoop ten stelligste dat dit besef ook mag groeien bij anderen. Wanneer na de economische kaakslag van de crisis het gemor verstilt en de zoektocht naar oplossingen zal aanvangen, zal volgens mij in deze zoektocht een kiem van deze gedachte te vinden zijn. En zoals in de golfbewegingen van economische welvaart, zo ook zal deze gedachte beetje bij beetje uitsterven wanneer het ons weer voor de wind zal gaan, om vervolgens weer op te leven na de volgende economische crisis, die onvermijdelijk zal volgen wanneer men deze gedachte weer te lang uit het oog heeft verloren.

“In het verleden zag de toekomst er beter uit”

Woorden die een optimist als mezelf moeilijk over de lippen zou krijgen. Maar is er iets van aan?
Is het hedendaagse toekomstbeeld zodanig gecorrumpeerd door externe factoren (milieu, media,…), dat de mens nu nog meer geneigd is negatieve voorspellingen te maken?
De media en, vooral, de gezagsdragers die erin naar voren worden gebracht, doen in ieder geval hun uiterste best om het ons te doen geloven.
De “doomsday” scenario’s vliegen ons regelmatig om de oren.
De ene keer dreigen we te worden opgeslokt door een zwart gat, de andere keer is het weer uit de spuigaten gelopen natuurgeweld of kometen, dan weer oorlogen en beurscraches.
De lijst lijkt onoverzichtelijk,
en elke dag lijkt er wel nog een gevaar méér om de hoek te loeren.

Dankzij recente communicatiekanalen bereiken deze voorspellingen ook steeds meer mensen,
zodat evenzeer de voorheen in onwetendheid gehulde plattelandsbewoner hiermee wordt geconfronteerd, en eerder vroeger dan later…
Ach, een bange burger is een volgzame burger, of niet soms?
Een reeds eeuwenoude beproefde techniek der overheersers, doch door de huidige communicatietechnologie geperfectioneerd.
Doeltreffend?
Jazeker.
Verhoging van het algemeen welzijn?
Dat dan weer niet.
Integendeel.

Toch valt er weinig aan te beginnen,
en wel om de volgende reden: Het werkt.
Ons reeds eeuwenoud voorgeprogrammeerd brein pikt de angstprikkels op en doet waarvoor het gemaakt is, nl. vluchten of vechten.
Aangezien deze opties worden geëlimineerd bij huidige rampscenario’s (vluchten of vechten tegen een internationale economische crisis e.d. is bij voorbaat nutteloos),
gaat men op zoek naar het best mogelijke alternatief:
men zoekt de bescherming op van diegene die het zal oplossen,
diegene met de antwoorden,
hij die het allemaal weet…
Op die manier ben je toch niet ondoordacht in je ongeluk gelopen,
Of moet je je er op zen minst niet meer druk om te maken.
Een ander lost het wel voor je op,
en voor dergelijke gemoedrust willen we best wel één en ander van die persoon verdragen.
Geef het maar toe,
We maken er ons allemaal wel eens schuldig aan…

Maar was het vroeger dan zoveel beter?
Is dergelijk denkbeeld echt een specifiek tijdsgebonden fenomeen?
Ik placht te denken van niet.
Een vooralsnog onbewezen cyclische beweging van menselijk pessimisme en optimisme (en weer terug) kan in ieder geval beargumenteerd worden.

Neem het voorbeeld van de nakende economische crisis in het vooroorlogse Duitsland.
De mensen worden steeds fatalistischer en stemmen in met drastische maatregelen om de welvarende situatie in stand te houden.
Het geloof in de toekomst stijgt sterk,
Duitsland, en bij uitbreiding zijn burgers, gaat een grootse toekomst tegemoet.
De realiteit leert hen echter iets anders en opnieuw slaat pessimisme toe.

Ook de andere betrokken partijen verkeren dan weer in uitzichtloze, dan weer in euforische gemoedstoestand voor, tijdens en na de oorlog en alles wat die met zich meebrengt.
Wanneer men dergelijke golfbewegingen kan waarnemen in danig kleine tijdsspanne,
Is het niet uitgesloten dat dit een inherent aan de mensheid verbonden aandoening betreft.
Of vroeger dan de toekomst er beter uitzag,
ligt dan aan de specifieke tijdsgeest binnen een specifiek periode in diezelfde tijd.
Enerzijds een geruststellende gedachte,
want in de toekomst zal de toekomst er dan ook weer mooier uitzien,
maar anderzijds verontrustend,
want eigenlijk slechts een externe factor die een immens grote groep mensen dergelijke gemoedstoestand oplegt.
Als voorstander van het begrip van de vrije wil toch moeilijk te aanvaarden…

Aan ieder voor zich dan om zich er tegen te verzetten.
De toekomst is niet alleen een algemeen begrip,
je persoonlijke toekomst kan er mooi uitzien
en dat beeld heeft niemand anders dan jezelf in handen.
Hoe men het draait of keert,
tot heden is de wereld nog niet vergaan,
en heeft ze niet de intentie dat in de onmiddellijke toekomst te gaan doen.
Rampen gebeuren, doch de mensheid slaagt er telkens in zich hier door te slaan,
met nieuw geloof in de toekomst tot gevolg.

Laten we daar maar op concentreren,
de onverzettelijkheid van de mens om zijn toekomst te maken.
Goed of slecht, overleven zal hij,
en dat op zich is al een mooi toekomstbeeld.
Nu nog de rest van de mensheid proberen te overtuigen…

Elingen

Om en bij de tweehonderd, meer kunnen het er niet zijn. Het inwonertal van mijn dorp is dermate laag dat de vermelding ervan bij toehoorders reeds vele associaties oproept. Men kan er zich wat bij voorstellen, van het dorpje rond de kerktoren. Al de clichés die daarmee gepaard gaan worden in Elingen bewaarheid. De eenvoud van een boerengemeenschap ligt er vingerdik op en het landschap liegt er niet bepaald om. De tijd staat echter ook hier niet stil. Jongere generaties laten het boeren voor wat het is, en steeds meer huizen verschijnen op de weg die grote buren Lennik en Halle verbindt. Denken dat dit een impact heeft op het wel en wee binnen de gemeenschap gaat echter te ver. De boerderijen en alleenstaande huizen tussen akkers en graasweides worden nog steeds bewoond door een handjevol families die hier reeds generaties verblijven. Één ervan is de mijne. Meer dan de helft van mijn rechtstreekse bloedverwanten is gehuisvest in Elingen en bevindt zich binnen een straal van vijfhonderd meter van elkaar. Voor de andere families geldt zowat hetzelfde. Het schept een band, allemaal in hetzelfde schuitje, en dat al generaties lang. Hierin ligt allicht de verklaring voor het feit dat een gunst hier sneller gegeven is dan gevraagd en de motor die deze sociale cohesie nog steeds in stand houdt is het naamloze café van mijn grootouders. Het is één van de slechts twee handelszaken die het dorp rijk is, de andere is de kapperszaak iets verderop. In het café is er nog steeds geen tapkraan te bespeuren en een pintje kost er één euro en tien cent. Als kind was het mijn crèche, het cliënteel mijn speelkameraad en mijn grootouders de opzichters. Nog steeds dezelfde mensen doen er zich op zondag na de misviering te goed aan kaartspelen en toogpraat. Zij die er zijn bijgekomen zijn al lang geen toevallige passanten meer en iemand vinden die niet op de hoogte is van het reilen en zeilen van eender wie in deze kleine gemeenschap lijkt een onmogelijke opdracht. Wie er binnenkomt is er eigenlijk nooit weggeweest. Wanneer ik er nu een voet binnen zet ben ik nog steeds “Jefke” (naar mijn grootvader) die vroeger zo goed de automerken kende en zo graag boeken las. Vlak voor zijn dood schonk één van die vroegere klanten me een halve bibliotheek precies om die reden. Ondertussen ben ik ook wel al meer dan dat, je draagt er immers je hele levensgeschiedenis mee. Zo vergaat het eenieder in Elingen en zij die er hun thuis vinden leren daarmee leven. Tal van typisch Vlaamse boerentradities zijn onlosmakelijk met dat leven verbonden en van al die tradities is de jaarlijkse verdeling van het vlees het mooist. De familie komt dan samen om een koe en varken te slachten en versnijden, waarna het vlees wordt verdeeld onder de aanwezigen. Zeg nu zelf, zover reikt zelfs het grootste boerencliché niet en had ik er zelf geen deel van uigemaakt had ik het allicht moeilijk gelooft, doch de echte Elingenaar kijkt er al lang niet meer van op. Alle tweehonderd, durf ik nogmaals schatten.