Vrijwilligerswerk is sexy. Mensen luisteren vol bewondering en ontzag naar iemand die weet uit te pakken met altruïstisch werk aan verre horizonten. Fantastische ervaringen, adembenemend landschap, een verruimende en gastvrije cultuur, etc. Klaarblijkelijk gelijkt dit alles in niets op de verdorven materialistische wereld waarin de arme thuisblijvers zich noodzakelijkerwijs huisvesten. Wat men hier uiteraard vergeet te vermelden is dat men in de eerste plaats kapitaalkrachtig genoeg moet zijn om dergelijk avontuur aan te vangen. Een zodanig zware investering van tijd en middelen leveren zonder achteraf zelf in moeilijkheden te komen is niet iedereen gegeven. De wil en motivatie moeten er natuurlijk ook altijd zijn, dat spreekt. Psychologen buigen zich al jaren over dit fenomeen. De oorsprong van altruïsme blijft mysterieus en is dus per definitie interessant. Wat men binnen deze kringen wel eens vaak durft stellen is dat altruïsme ook een vorm van egoïsme kan zijn. In een notendop, goed doen voor anderen om zichzelf goed te voelen. Hoe het ook zij, deze motivatie blijft dus in de eerste plaats ondergeschikt aan de beschikbaarheid van de nodige financiële middelen. Vreemd genoeg wordt vervolgens bijzonder weinig aandacht besteed aan hoe de allocatie van deze middelen achteraf verloopt. Normaliter gebeurt dit met een hoge graad van voorzichtigheid en worden hoge eisen gesteld aangaande het rendement. Bij altruïstische uitspattingen blijven deze eisen echter achterwege. Het is dus interessant om na te gaan of er wel optimaal gebruikt gemaakt wordt van de investering van de donateur/vrijwilliger. Anders gezegd, in welke mate heeft de investering nut langs de ontvangerskant?

“100 euro in de collectebus levert slechts 1 euro op in het Zuiden” (Thierry Debels)

De meest sombere visie is uiteraard dat een dergelijke investering volstrekt nutteloos is. Enkel de donateur haalt profijt uit de geleverde inspanning, bijvoorbeeld in de vorm van gemoedsrust. Het project zelf wordt binnen deze visie niet structureel geholpen, of het project zelf draagt niet voldoende bij aan de ontwikkeling van de noodlijdende bevolking. Bevindingen in deze lijn kan men onder meer terugvinden in onderzoek naar geldstromen binnen de caritatieve sector. Econoom Thierry Debels sloopt in zijn boek “Hoe goed is het goede doel?” hieromtrent enkele heilige huisjes. Rode draad is dat de particuliere collecteopbrengst van caritatieve organisaties als zijnde Artsen Zonder Grenzen, de Damiaanactie en dergelijke meer, quasi uitsluitend gebruikt wordt om de werking van de organisatie in de donorlanden te ondersteunen. Slechts met ontvangen overheidssubsidies worden daadwerkelijk projecten gefinancierd, en dit dan meestal nog eens op een inefficiënte en ineffectieve manier. Zo is de “Music for Life”-actie van Studio Brussel een geweldig marketinginitiatief, veel zoden aan de dijk zal ze in het Zuiden echter niet gebracht hebben. De massaal aangekochte malarianetten zijn ginds allicht even snel en massaal weer op de zwarte markt verkocht.

Kritiek Rekenhof op ontwikkelingshulp

Niettegenstaande tal van deze kwalen is ontwikkelingshulp uiteraard nog steeds van vitaal belang voor de derdewereldlanden. Vraag is echter of de overheid niet beter de indirecte hulp via subsidies verbindt aan het behalen van vooraf bepaalde doelstellingen omtrent efficiëntie en effectiviteit. Controle daarop is dan natuurlijk van primordiaal belang, en net dat is niet steeds de sterkste kant van onze overheid gebleken. Het orgaan bezwaard met de taak tot uitvoering en opvolging van ontwikkelingsprojecten, het BTC (Belgische Technische Coöperatie), krijgt heel wat kritiek van het Belgisch Rekenhof. Niet alleen is er een groot personeelsverloop, ook onregelmatigheden en zelfs regelrechte fraude werden in het verleden reeds vastgesteld. Dit alles zonder veel gevolg, want de machtige lobby rond de caritatieve sector houdt dergelijke zaken liever buiten de publieke opinie. De redenering is dat het vertrouwen van de mensen snel is geschaad, wat de hulp aan de gehele sector in gevaar zou kunnen brengen. Nogmaals, deze hulp is noodzakelijk en ongetwijfeld zijn er tal van caritatieve instellingen die goed werk leveren. Met recht en rede wil men dan ook het werk dat zij verrichten beschermen. De rotte appels hun gang laten gaan is echter nooit een doeltreffende strategie gebleken. Teneinde de performantie van de gehele sector te verhogen kan men dus misschien beter eens werk maken van een transparantere berichtgeving.

De vrijwilliger is een “money cow”

Dergelijke tekortkomingen vindt men ook terug op het niveau van het vrijwilligerswerk. De investering zelf is ook hier ongetwijfeld nuttig voor de persoon in kwestie. Een ongetwijfeld onvergetelijke levenservaring zal zijn deel zijn. Dergelijke zaken zijn natuurlijk niet kwantificeerbaar. Het rendement is dat echter al iets meer. Veelal betalen vrijwilligers immers hoge bedragen om hun utopische droom te verwezenlijken. In ruil daarvoor gaan zij onbezoldigd werken in een project, veelal aansluitend bij hun capaciteiten. Op dat vlak is het rendement voor het project hoog, want zij halen gratis kennis in huis. Er zijn echter meerdere instanties die profijt halen uit de investering van de vrijwilliger. Ze dienen immers ook gehuisvest te worden, hebben een dagelijkse hoeveelheid voedsel nodig, wensen vaak de lokale cultuur op te snuiven, etc. Wederom vele schakels in een ketting die mits slecht beheer tot heel wat performantieverlies kan leiden. Laten we dit even verduidelijken door een welbepaalde case onder de loep te nemen

Met WEP je dromen achterna

Wie als vrijwilliger zijn zinnen heeft gezet op een verblijf in het buitenland en graag ondertussen een nieuwe taal leert, zal zijn pijlen misschien richten op een avontuur in Centraal-Amerika. Vaak weet men echter niet hoe dit alles te bewerkstelligen. Het is dan zaak een instantie op het thuisfront te vinden dewelke hiervoor de juiste modaliteiten kan verschaffen. Met name WEP (World Education Program) is actief in deze sector en is zonder twijfel één van de meest populaire opties in Vlaanderen. Onder hun slogan “Learn and discover the World” sturen zij jaarlijks om en bij de 135 (jonge) Belgen uit naar sociale projecten in alle hoeken van de wereld. Op zich een lovenswaardig initiatief, al zal het businessplan erachter niet enkel daarop gericht zijn.

Zonder omkijken

Onze fictieve kandidaat zal vervolgens een weinig restrictieve selectieronde doorlopen, alvorens – en mits het betalen van een aardige som geld – verzekerd te worden van deelname aan zijn project. Wat WEP voorts doet is het contact faciliteren tussen de kandidaat vrijwilliger en een partnerorganisatie in het desbetreffende land. De volledige financiële investering van de kandidaat, verminderd met een billijke vergoeding, wordt dan overgemaakt aan deze partner. Daar stopt het proces in hoofde van WEP. Probleem ook hier is dat er voorts geen verdere controle gebeurd op hoe de overgemaakte middelen effectief besteed worden. Evaluatie van de partner wordt immers overgelaten aan de participanten. Die maken echter maar zelden hun klachten over, laat staan dat ze de situatie ter plaatse adequaat kunnen evalueren.

Geen afdwingbaar wettelijk kader

Wie bijvoorbeeld via WEP een combinatie van taalbad en vrijwilligerswerk in Guatemala aanvangt, komt terecht onder de vleugels van de APPE International Language School. De prijzen die deze partner hanteert staan duidelijk vermeld op hun website. Iedereen kan perfect nagaan hoeveel een wekelijks verblijf bij een gastfamilie kost, inclusief het al dan niet volgen van Spaanse lessen. De vraag is natuurlijk hoeveel uiteindelijk terecht komt bij de mensen aan wie het toehoort, met name de leerkrachten en de gastgezinnen. De lokale partner heeft immers alle touwtjes in handen en na onderzoek ter plaatse is gebleken dat deze het niet zo nauw neemt met wat men een rechtmatige distributie van de gelden kan noemen. Wetten en statuten ter zake zijn er nauwelijks of worden straffeloos genegeerd. Leerkrachten en gastgezinnen krijgen uiteindelijk maar een fractie van wat de vrijwilliger aanvankelijk aan WEP betaalde, en ze zijn er ook als de dood voor om deze kleine compensatie te verliezen wanneer ze deze praktijken zouden aankaarten. Het mag geweten, contractuele werkzekerheid bestaat hier echt niet. Enerzijds zijn ze dus blij met wat ze wel krijgen, anderzijds krijgen ze niet wat hen toekomt.

Niet al kommer en kwel

Hiervoor uitdrukkelijk een vermanende vinger uitsteken is te makkelijk, want het is niet de bedoeling van de lokale partner om mensen uit te buiten. Integendeel, ze verschaffen werkgelegenheid aan een grote groep mensen. Spijtig genoeg opereren ze ook in een systeem gestoeld op corruptie en oneerlijke concurrentie. Ethisch correct handelen wordt er nog voor aanvang de kop ingedrukt. Dit is uiteraard een situatie eigen aan de streek, waar vanuit het Westen op dit moment weinig tegen te beginnen valt. Waar men wel voor kan zorgen is dat men dergelijke situatie niet onnodig bestendigd. Het uit handen geven van financiële middelen zonder enige vorm van controle is dan niet echt een vorm van degelijk bestuur.

Alles kan beter

Het niet uit handen geven van deze middelen is uiteraard ook geen oplossing. De investering van de vrijwilliger rendeert immers. Ze rendeert via onbezoldigde arbeid en voorziet in vele gevallen indirect in het levensonderhoud van (een deel van) de lokale bevolking. Het zou ongewenst zijn dit te hypothekeren. Alle problemen die zijn aangekaart betekenen echter een vermindering van dit rendement. Dit betekent wel dat er mogelijkheden aanwezig zijn om het hele proces te optimaliseren indien men deze problemen efficiënt weet aan te pakken. Op dit moment is net dit nog grotendeels onontgonnen terrein. Een rendementsverhoging doorvoeren hangt ook in grote mate af van case tot case. Men zal ook beducht moeten zijn om geen stappen over te slaan. Onmiddellijk het onmogelijke verwachten is alvast een te mijden benaderingswijze. Een volledige en correcte boekhouding eisen in landen waar de controle op deze boekhouding niet adequaat is, zal bijvoorbeeld weinig zoden aan de dijk brengen.

De tevreden idealist

Aan de beleidsmakers in het Westen dus om adequate antwoorden te formuleren op deze delicate vraagstukken. Steevast de rug afkeren van deze problematiek, zoals nu meestal het geval is, is echter een weinig bewonderenswaardige invalshoek. Een belangrijke wijziging dient zich aan. Wanneer overheid en andere betrokken organisaties een kritischere houding beginnen aan te nemen t.o.v. deze onvolkomenheden, zal dat op termijn het hele ontwikkelingshulpgebeuren ten goede komen. En wanneer dat het geval is, zullen de inspanningen van de altruïsten onder pas echt zin hebben. Sexy avonturier en tevreden idealist, een huwelijk met mooie vooruitzichten…

Niets – of toch weinig – van dit alles in de laatste “oog in oog”. De show maakte voor één keer plaats voor een goed gemodereerd debat, afgewisseld met iets luchtigere neveninterviews, die een wezenlijke bijdrage leverden. De tegenover elkaar staande pepiters maakten plaats voor de symbolische rondetafel en de agressieve interviewer werd omgewisseld met een verzoenend moderator. Het gevolg hiervan is een veel aangenamere sfeer, en bovendien eentje waarin misschien sneller tot overeenstemming wordt gekomen. Een verademing ook voor de kijker, daar die anders het idee zou beginnen krijgen dat politiek is verworden tot loutere oorlogsvoering.

Is deze kijker echt zo op sensatie en conflict belust, of wordt hij misschien door de mediabonzen onderschat? Politieke berichtgeving zou toch een bepaalde sérieux mogen meekrijgen, en zelfs als men de minder geïnteresseerde burger wil bereiken, moet dat toch op een andere manier kunnen dan steevast de akkefietjes uit te vergroten of schandalen te zoeken. Ach, geen nieuws is goed nieuws en niemand is geïnteresseerd in wat goed loopt. Tenminste, dat is het uitgangspunt geworden in de journalistiek. In een overmatig gemediatiseerde wereld ontstaat dan ook de indruk dat ook op politiek vlak niets nog goed loopt.

Dat neemt niet weg dat binnen de partijpolitiek het zoeken naar oplossingen nog steeds constructiever werkt dan het zoeken naar conflict. Ze worden hierin dezer dagen echter niet geholpen door de media. Almaar nadrukkelijker moeten politici zich profileren in een klimaat waarin conflict centraal staat. Het werkt een instabiele situatie als degene waarin de Belgische politieke wereld zich bevindt enkel maar in de hand. Laat daarom maar “oog in oog” voortaan als voorbeeld dienen. Weg met de grote ego’s op televisie nog meer legitimiteit te verschaffen, welkom inhoud en sereniteit!

Hoe lang zal het duren eer op basis van dergelijke tegenstellingen een regering wordt gevormd? En voor de cynicus, hoe lang dan eer in zulk vijandig klimaat er weer de stekker wordt uitgetrokken? De vicieuze cirkel waarin ons land zich bevindt wordt door de burger zelf in de hand werkt. Deze vraagt zich immers telkens terecht af wat de zin van dit alles nog is, na zoveel opeenvolgende nutteloos gebleken machtswissels. Vervolgens gaat hij toch maar weer braaf – want verplicht – stemmen. Vanuit een gevoel van teleurstelling gaat die stem dan naar radicale verandering en wie het best op dat gevoel wist in te spelen met een alternatieve, uitgesproken en rechtlijnige visie, verwordt tot koningsmaker van de verkiezingen.

De geschiedenis heeft reeds vele van deze koningsmakers gebaard. Veelal was het de bode van verandering, doch veelal niet in positieve zin. De aandachtige lezer denkt hierbij misschien spontaan aan bepaalde personen binnen de vaderlandse en internationale geschiedenis, en niet aan deze of gene partij. Personencultus is in deze dan ook belangrijker dan partijpolitiek. FPÖ, LPF, en PVV zijn voorbeelden van partijen in het buitenland van wie de naam de meesten onder ons niet onmiddellijk een belletje doet rinkelen, doch iedereen kent Jörg Haider, Pim Fortuyn en Geert Wilders.

Hetzelfde geldt in België voor LDD en VB. Sinds kort hebben respectievelijk Dedecker en De Winter echter gezelschap gekregen. In zoverre zelfs dat zij politiek irrelevant geworden zijn. De derde éénmanspartij, die er vroeger geen was, betreft de N-VA. Het ene boegbeeld is het andere natuurlijk niet. Bart De Wever heeft net zo veel gemeen met pakweg een Dedecker of Fortuyn dan een kat met een hond. Hetzelfde geldt voor aller respectievelijke politieke partijen. Niettegenstaande zijn ze toch één voor één de gepersonifieerde versie van hun politieke partij. De stemmen die morgen geteld worden voor de N-VA zijn dan ook in het gros van de gevallen stemmen voor de persoon Bart De Wever, en slechts in mindere mate voor de partijpolitieke visie van de N-VA.

Dit is een reeds beproefd recept tot ontgoocheling achteraf. Zijn radicale visie is immers niet gestoeld op constructieve dialoog en kan de vicieuze cirkel van instabiliteit derhalve geen halt toeroepen. Ofwel breekt De Wever met zijn radicale visie en verliest hij alle geloofwaardigheid (en daarmee in de toekomst zijn kiezers), ofwel is een nieuwe regering met hem erin dood geboren. In het laatste geval is het terug naar af binnen afzienbare tijd, en dan is het slechts wachten op een nieuwe De Winter, Dedecker of Bart De Wever die de misnoegde kiezers weet naar zijn hand te zetten. Studies geven aan dat vooral deze kiezers zouden thuis blijven wanneer de stemplicht wordt afgeschaft. Het overwegen waard ?

Hun 144 pagina’s tellend werkstuk zou naast duiding ook enkele belangrijke nieuwe elementen uit het onderzoek herbergen. Voor deze informatie zal de particulier echter wel (en dit vanaf vanaf 5 maart) een kleine vijftien euro moeten ophoesten, al kan die daags nadien wel reeds een exclusieve voorpublicatie meepikken in Het Belang van Limburg. Het zou mogelijks een mooie stijging van de oplage betekent hebben, ware het niet dat de ouders van de slachtoffers dit te elfder ure aan de oren was gekomen. Daags voor het verschijnen betekenden de ouders van de vermoorde slachtoffers bij de rechtbank van eerste aanleg dan ook een eenzijdig verzoekschrift tot stopzetting van de publicatie. De voorzitter van de rechtbank nam de redenering van de verweerders over en achtte de klacht ontvankelijk. Het boek kon desgevallend niet onmiddellijk op de markt terecht komen.

Op basis van twee motiveringen werd de geviseerde uitgeverij N.V. Linkeroevers in het ongelijk gesteld. De ouders van Shana Appeltans, Kevin Paulus en Annick Van Uytsel hebben namelijk op geen enkel ogenblik toelating verleend om gebruik te maken van de foto’s dewelke hun overleden kinderen afbeelden. Bovendien bleken in het boek details vermeld uit het gerechtelijk onderzoek die nooit eerder werden gepubliceerd. In die zin zou publicatie een schending van het geheim van onderzoek inhouden. Een voorlopig verbod werd desgevallend opgelegd, op straffe van het betalen van een dwangsom bij niet naleven van dit verbod. Aangezien het voornemen bestond om daags nadien over te gaan tot publicatie, werd dit verbod tevens opgelegd na eenzijdig verzoekschrift, bij reden van hoogdringendheid en volstrekte noodzakelijkheid. Een loutere dagvaarding in kort geding zou immers de publicatie van het boek niet belet hebben.

Om de rechtsgrond te staven gaat de magistraat vooral in op artikel 10 van de Auteursrecht dewelke zich o.a. uitspreekt over de bescherming op het recht van afbeelding. Deze stelt dat een derde niet het recht heeft een portret te reproduceren zonder toestemming van de geportretteerde of diens rechtverkrijgenden. Het feit dat deze foto’s reeds eerder in de media zijn verschenen is geen afdoende argument ter reproductie, daar een eerdere toestemming steeds bijzonder is en steeds mag worden ingetrokken. De rechtbank stelt ook dat niet overtuigend kan worden beargumenteerd dat het recht op informatie van de publieke opinie zou volstaan ter verantwoording van de publicatie. Een belangrijke nuance hierin betreft dat recht op afbeelding verloren kan gaan wanneer de beeltenis strekt tot informatie van het publiek, maar bijvoorbeeld niet wanneer commerciële doeleinden het uitgangspunt zijn. Dit is vooral van belang wanneer men de berichtgeving in de geschreven pers vergelijkt met wat uiteindelijk in het boek zou komen te staan. Binnen de termijn van zeven dagen werd ook de dagvaarding betekend teneinde een tegensprekelijke procedure te kunnen voeren. De betrokken uitgeverij wachtte deze echter niet af en besloot het boek niet te laten verschijnen, uit respect voor de nabestaanden.

Waarschijnlijk scheelt het een hap op de borrel van beide auteurs, maar hebben zij hier nu ernstige deontologische fouten begaan? Met recht en rede kan men hen in ieder geval verwijten hun intenties niet te hebben overgemaakt aan de ouders van de slachtoffers in de zaak Janssen. Of het een voldoende argument is om hun integriteit als journalist in vraag te stellen is natuurlijk een ander paar mouwen.

Wanneer men de het beslag goed leest, kan men tussen de lijnen ontwaren dat uitzonderingen hadden kunnen gelden voor journalistieke stukken. Indien hun nieuwe bevindingen in de krant zouden worden gepubliceerd, eventueel met de gewraakte foto’s, waren deze beschermd onder het recht op informatie voor het publiek. Het geheim van onderzoek geldt immers enkel voor justitie, en de persvrijheid is nog steeds belangrijk genoeg om toe te staan dat lekken kunnen worden gemeld aan het publiek. Het schoentje wringt hier echter omdat commerciële doeleinden worden nagestreefd. Het commercieel motief is duidelijk wanneer men informatie in boekvorm giet en te koop aanbiedt. Het vermelden waard is dat, mits toestemming van de ouders, en na afloop van het gerechtelijk onderzoek, het boek allicht wel mag verschijnen. De verkoop zal dan echter, en met grote waarschijnlijkheid, minder gunstig uitdraaien.

Noem het dus maar gerust opportunisme, en niet journalistiek. Want journalistieke stukken worden wel degelijk goed beschermd, wanneer ze via de pers het publiek bereiken. Maar uiteraard niet het exploiteren van informatie, dat “graantje willen meepikken” wanneer de hysterie toeslaat. Deze zaken kunnen en mogen gerust aan banden gelegd worden. Niet dat deze journalisten daarom geen goede journalisten zijn. Integendeel, een pluim op de hoed voor het vergaren van niet eerder gepubliceerd materiaal. Alleen jammer dat ze dit niet met ons wouden delen op het moment zelf. Tijd genoeg nog na de mediastorm om een boek te schrijven me dunkt…

Laat het duidelijk zijn. Hopelijk komt elke betrokken partij hier voorts ongeschonden uit. De ouders hebben de sereniteit verkregen die ze zochten, de journalisten informeren ons in de toekomst terstond, en de uitgever zal misschien voortaan toch even de betrokken partijen contacteren alvorens een boek te publiceren. Handelen zoals een goede huisvader het betaamd dus. Het zal tot betere resultaten leiden dan het wachten op een juridisch kluwen dat in werking wordt gesteld wanneer men dit even vergeet te doen.

In het laatste geval durft men al eens beslissingen nemen die verder reiken dan de aanschaf van een nieuwe sportwagen. Een populaire zet in deze is wat men noemt de carrièrewissel. Aangezien topsporters ook maar mensen zijn valt ook onder deze bevolkingsgroep dit fenomeen te bespeuren.

Wanneer ze voorts een behoorlijke financiële onafhankelijkheid hebben opgebouwd lijken nog maar weinig argumenten over te schieten om deze sprong niet te wagen. Stoppen op het hoogtepunt en alle ontberingen vaarwel zeggen is dan ook een meer dan begrijpelijke beslissing.

Het kan echter al eens voorkomen dat het gras aan de overkant toch niet zo groen blijkt te zijn. De oorspronkelijke heimat wordt dan plots het groenere veld. Wanneer fysieke paraatheid en leeftijd geen beletsel vormen staat de poort voor een terugkeer dan ook wagenwijd open. In deze omstandigheden kiest men er dan ook vaak voor om een comeback te realiseren.

Waarom is het gras echter niet groener aan de overkant? Het gemis aan ontberingen kan geen afdoende argument zijn. Voor het geld hoeven ze het veelal ook niet meer te doen. Neen, zoals wel vaker is ook hier weer de emotionele toestand van het individu de doorslaggevende factor. Iemand die gelukkig is met zijn leven, hoeft immers geen verandering. De vraag is dan ook waarom de nieuwe carrière de ex-topsporter zo ongelukkig maakt.

Uiteraard bestaat hierop geen eenduidig antwoord, maar veel heeft geloof ik te maken met de typische verschijnselen van een midlifecrisis. De definitie van deze aandoening leert ons dat de midlifecrisis een toestand is van twijfel en onrust.

Een persoon voelt zich oncomfortabel bij de gewaarwording dat zijn of haar leven half voorbij is (35 tot 50 jaar). Hieruit volgt een bezinning over wat men tot dan toe bereikt heeft in het leven.

Voor u en ik is het antwoord meestal dat we nog niet genoeg bereikt hebben, waarop we naarstig proberen ons potentieel verder te bereiken. Voor topsporters kan het antwoord echter luiden dat ze het beste al bereikt hebben, en dat plaatst hen in een weinig benijdenswaardige positie.

Logisch dan ook dat sommigen beslissen om toch maar weer eens de harde trainingen te ondergaan.
Ze willen zichzelf bewijzen dat ze nog steeds een kampioen zijn, dat ze nog steeds iets te betekenen hebben. Doch hoe hoog de ambitie mag zijn, vroeg of laat komt het moment dat men niet meer kan voldoen aan de voor zichzelf hoog gespannen verwachtingen. Dan keert ook weer de initiële gedachte terug dat het beste reeds voorbij is en moeten ze desgevallend toch de overstap naar het voor zichzelf als “minderwaardig” gepercipieerd leven maken.

Het is dus zaak voor een topsporter te aanvaarden dat zijn pensioen vroeger in het leven komt dan onder normale arbeidsomstandigheden. De carrière van een topsporter is er immers één die in vele gevallen op zeer jonge leeftijd zijn aanvang kent om vervolgens op betrekkelijk jonge leeftijd te eindigen. Het aanvaarden van dit vroege einde en een nieuwe zin en richting geven aan het nog lange leven is geen makkelijke opdracht en het illustreert op een mooie manier de kwetsbaarheid en menselijkheid van een topsporter.

Dit gezegd zijnde, een ander aspect des mensen zorgt er ook voor dat alles na verloop van tijd steeds goed komt. Het overlevingsinstinct en de prachtige gave om zich overal en aan alles aan te passen blijven steeds intact. Zo nu en dan echter zal op onze weg steeds dat onvermijdelijk stuk groen gras opduiken waarmee onze psyche zal moeten slag leveren. We zijn immers allen mensen. Denk daar maar eens aan meneer Leterme, wanneer u denkt dat u toch maar beter voetballer van Standard was geworden…

Men komt hier wel in gespecialiseerd vaarwater terecht. Het grote publiek heeft niet veel kaas gegeten van multivariate statistiek en is vooralsnog niet bekend met termen als Kendall’s Tau, Cronbachs alfa, standaardafwijkingen, box and whisker plots, etc. Ronduit slecht gevoerd of nietszeggend onderzoek zal dan ook door hen niet gedetecteerd worden. Ook journalisten zijn in deze niet terdege getraind. Hun kritische oog gaat dan ook dikwijls voorbij aan wetenschappelijke methodologie. Interpretaties over de resultaten zullen vaak ongenuanceerd verschijnen en worden gehanteerd als gezagsargument, zonder evenwel een besef van de validiteit ervan. Als betrouwbare bron voor zijn lezerspubliek kan de journalist zo legitimiteit verschaffen aan totaal uit de lucht gegrepen stellingen.

Zo presteerde de gezamenlijke Nederlandstalige Belgische pers het in januari van dit jaar te publiceren dat “merkkleding dragen vrouwen slimmer maakt”. In diezelfde periode slaagden de kranten er ook in de stelling te lanceren dat “één op vier ouders willen dat hun kind op school Chinees leert”. Men hoeft in deze al niet de meest kritische geest zijn om te veronderstellen dat hier op zijn minst een gebrek aan nuance is tentoongespreid. Als men het onderzoek zelf wat naderbij bekijkt, vallen ook onmiddellijk een aantal zaken op die de validiteit ervan in twijfel trekken. Zo doet het eerste onderzoek uitspraken over de gehele vrouwelijke populatie, doch is ze slechts gestoeld op een deelnemersgroep van veertig vrouwen, met een controlegroep van nog eens veertig vrouwen. Veel te weinig in ieder geval om tot betrouwbare resultaten te komen. Bovendien wordt slechts met een zeer beperkt aantal afhankelijke variabelen rekening gehouden, in een gesloten setting, daar waar men een zeer complex fenomeen als invloed van perceptie pleegt te onderzoeken.

In het tweede geval werd het “onderzoek” uitgevoerd door een organisatie die tot doel heeft de Chinese taal te promoten. Objectiviteit is in deze ver zoek, en de vraagstelling bij respondenten werd ook danig gestuurd. Zo zal iedereen het wel eens kunnen zijn met het feit dat China een grote economie vertegenwoordigd. Voorts stemt men in met het feit dat Chinees een belangrijke taal kan worden in de toekomst, waarop men het dan voorzichtig raadzaam vindt dat men deze taal installeert in onze scholen. Op die manier kan elke stelling uiteraard bewezen worden. Het is slechts een kwestie van de juiste setting en de juiste manipulatie in te voeren, en de respondent wordt net als de uitkomst van het onderzoek in een bepaalde richting geduwd.

Deze schijnbaar onschuldige fait-divers duiden op wat potentieel mis kan lopen in de hedendaagse media. Tijdens de verkiezingen, wanneer deze verwordt tot epicentrum van stemmingsmakerij, schuilen de meeste gevaren. Verkiezingen luiden immers een komen en gaan van opiniepeilingen en enquêtes in. Wanneer de resultaten ervan het lezerspubliek ongewild sturen, kan men maar beter prat gaan op degelijk onderbouwd materiaal. Nog markanter wordt het wanneer men zelfs ongegeneerd intendeert het lezerspubliek te beïnvloeden. Het gaat dan om stemadvies, in de vorm van een zogenaamde stemtest.

De laatste jaren heeft in deze met name De Standaard een behoorlijke reputatie opgebouwd. In samenwerking met de openbare omroep ontwikkelde deze in het verleden een degelijke, wetenschappelijk onderbouwde stemtest. Door de vervroegde verkiezingen dit jaar werd wegens tijdsgebrek echter het onderzoek opgezet door leden van de redactie. Hoewel zij deze maal niet pretenderen een wetenschappelijk onderzoek te voeren, teren zij wel nog steeds op deze reputatie. Er wordt dan ook geen moment geschuwd om het publiek met eigenlijk ongefundeerde cijfers om de oren te slaan. Te pas en te onpas verschijnt de vraag “U weet nog niet op wie u moet stemmen?”. Vervolgens het logische antwoord “Doe dan de stemtest!”. Het gezagsargument dat “reeds zevenhonderdduizend mensen het u voorgedaan hebben” is dan meestal niet ver weg. Resultaten worden ook kwistig gepubliceerd en gretig overgenomen door andere media. Allemaal misleidende informatie voor het publiek, want in geen enkel opzicht is deze stemtest een betrouwbare indicator voor kiesintenties.

Vooreerst zijn immers de zevenhonderdduizend mensen, hoe groot het getal ook, geen betrouwbare waardemeter van een juiste vertegenwoordiging van de populatie. Iedereen kan de test verschillende malen invullen, maar niet iedereen zal er zijn tijd willen insteken. De talrijke crashes zorgden er bijvoorbeeld ook voor dat verschillende personen de test verschillende malen dienden te herstarten, doch met behoud van de eerder opgeslagen “stemmen”. Dit was zeker niet de enige tekortkoming van de stemtest. Potentieel het meest bias genererende aspect is namelijk de vragenlijst waarop men de uiteindelijke resultaten baseert. Deze van De Standaard is in dat opzicht geen toonbeeld van correcte methodiek.

Er wordt namenlijk gebruik gemaakt van dertig verschillende stellingen, waarbij een bepaalde voor- of afkeur getoetst wordt aan de voor- of afkeur ten opzichte van deze stellingen bij de verschillende politieke partijen. Op zich geen probleem, ware het niet dat bijvoorbeeld elke vorm van nuance verloren gaat wanneer men een slechts een drievoudige schaal hanteert, gaande van “akkoord”, “niet akkoord”, tot “geen mening”. Bovendien zijn de vragen soms regelrecht slecht gesteld. Zo wordt systematisch gebruikt gemaakt van het zeer sterk geladen werkwoord “moeten”. Voor of tegen een stelling zijn wordt dan nog minder genuanceerd, want akkoord gaan met de stelling vereist een zeer duidelijke stellingname. Politieke partijen of gewone respondenten die deze stellingname nuanceren zullen bij deze vragen dan ook geneigd zijn “niet akkoord” of eerder, “geen mening” te kiezen. Bovendien wordt soms binnen dezelfde stelling gepeild naar twee verschillende zaken. Het al dan niet instemmen met één ervan, impliceert uiteraard niet dat hetzelfde geldt voor het ander, waardoor men uiteindelijk niet weet op welke van de twee geantwoord werd.

Al deze stellingen worden voorts getoetst aan de antwoorden van verschillende politieke partijen. Ook hier rijzen weer enkele problemen. Niet enkel zijn bepaalde partijen hiervoor geweerd, wat een vertekend beeld geeft, ook op de correctheid van hun antwoorden is op geen enkele manier gecontroleerd. Zo kan een populistisch gezinde partij regelrecht liegen in zijn antwoord op een stelling, hetgeen bijvoorbeeld de NV-A dankbaar gedaan heeft in vragen omtrent de salarissen van managers en arbeidsmobiliteit ten gunste van de werkgever. Ook de keuze van de stellingen is in die mate gekleurd dat zeker niet alle relevante thema’s op een gelijkwaardige manier naar boven kwamen. Partijen die inzetten op deze thema’s komen dan in de eindafrekening minder uit de verf.

Het mag duidelijk zijn dat de resultaten in deze eindafrekening allesbehalve betrouwbaar te noemen zijn. Politieke voorkeuren worden schematisch voorgesteld door bovenaan een lijst de partij te plaatsen waarmee het meest overeenstemming werd behaald, onderaan uiteraard deze met het minst overeenstemming. Door de onduidelijke vraagstelling is dit veelal een weergave met weinig verschil tussen de partijen. Achteraf uitpakken met resultaten afgeleid uit deze enquête is dan ook je reinste desinformatie. In een rol als stemmingmaker is het dan ook niet echt fatsoenlijk dit ongenuanceerd te doen.

(magazine voor de avontuurlijke en complexloze single)

• Van Kelecom Joris:

- column gericht op de jonge vrijgezel
- wekelijks terugkerend thema: reizen
- knipoog naar de actualiteit
- schrijfstijl: naar voorbeeld Humo

De Rei/ijzende Gedachte

Wekelijks een interessante vakantiebestemming voor singles… Of toch weer niet?

Ik groet u weder en oprecht!
En zie, voor vandaag, volgende gouden raad… Singles aller landen, zie dat je af en toe eens op vakantie gaat!
Vervolgens, onvermijdelijk en telkens weer diezelfde vraag:
“Waar moeten we dan naartoe?”
Ook deze week weer een tipje van de sluier opgelicht, zonder taboe…

Een blik op de kranten deze week leerde ons alvast welke bestemming dezer dagen maar beter mijden. Een verdwaalde wereldverbeteraar of hulpverlener niet te na gesproken heeft vandaag immers niemand iets verloren in Haïti. En zelfs al hou je koppig voet bij stuk, je vliegtuig landt er uiteindelijk toch niet.

Neen, Haïti aanprijzen als toeristisch paradijs staat voorlopig niet in het businessplan van onze touroperator. Dan maakt hij vooralsnog meer kans dat vakantiehuisje aan het Lemmensplein te slijten. Een oase van rust te Anderlecht. Zo redeneerde tenminste de rijke Haïtiaan die er gisteren een bod op uitbracht…

Nochtans, hij had het niet eens zo ver moeten zoeken. De toeristische paradijzen in zijn regio, ze bestaan wel degelijk. Ga in de buurt maar eens op rondvraag naar favoriete vakantiebestemmingen. Haïti’s enige buurland zal opvallend veel over de lippen gaan. De Dominicaanse Republiek, parel van de Caraïben!

Het armste land van het westelijk halfrond gelegen naast dit populaire vakantieoord. Hoe kan dat? Wel, in de Dominicaanse Republiek beschikken ze blijkbaar over een aantal buitengewone troeven…

Een beetje research op het internet leert ons dat de Dominicaanse Republiek hét paradijs is voor mannelijke én vrouwelijke sekstoeristen. En seks, tja, dat verkoopt als zoete broodjes zeker?

Vrouwelijk sekstoerisme, als er al geen aflevering van Jambers over bestaat, dan is er één aan verloren gegaan!

De mannelijke variant, daar hoef ik niets over te horen. In één adem wordt dan kinderprostitutie genoemd (Bah!)(foei!). Over hoe de vrouwtjes dit aanpakken blijven we echter nog een beetje in het ongewisse. Het schijnt dan ook een vrij recent gegeven te zijn.

Vrouwen die erop uit trekken in de hoop met een jonge kerel te kunnen aanpappen. Eerlijk gezegd overvalt het me een beetje. Zeer bevreemdende gedachte. Was het niet het monopolie van de man om zijn begeerte achterna te lopen? Financiële inspanningen als verleidingstruc. Hebben vrouwen die nodig dan?

De vergelijking gaat echter niet helemaal op. De term sekstoerisme wordt namelijk door vrouwen helemaal anders ingekleurd. Wat had je anders gedacht, meneer?

Wat in de Dominicaanse republiek gebeurt is het het volgende:

Jonge, professionele verleiders (“Sankies Pankies” genaamd) paraderen langs de stranden en maken er jacht op westerse vrouwen van alle leeftijden, maten en gewichten. Ze hopen mee te delen in de luxe die deze vrouwen zich op vakantie laten welgevallen door hen gedurende deze periode in de watten te leggen. Directe financiële transacties voor lichamelijk contact komen zelden voor.

Het cliché van vrouwen die aandacht prefereren boven seksueel contact wordt hier wel bevestigd. Het initiatief gaat ook uit van de “toy-boy”, wat een bewuste keuze insinueert. Geen dwang in het spel dus, hetgeen bezwaarlijk van de mannelijke variant kan gezegd worden.

Zonder een ethische discussie te willen starten: Het spel wordt hier “proper” gespeeld. Men kan dit geheel terecht bestempelen als prostitutie, maar zeg nu eerlijk: Is het niet net iets beschaafder dan wat we allemaal kennen van de “koppen XL”- reportages over dikke Duitsers en kleine meisjes?

Ik zou er alvast niemand voor gaan vervolgen…

Dus,

aan vrouwen die het wensen aan den lijve te ondervinden zeg ik dan ook:
U heeft mijn zegen…
(en indien u dat wenst, eventueel ook mijn nummer)
Graag tot volgende week,

De vrijgezel die nooit gaat slapen…

Het was Bert Anciaux die deze keer de kat de bel aanbond. Zijn weinig genuanceerde kritiek op de journalistiek werd onmiddellijk en hard gecounterd door de al even weinig genuanceerde editorialen van mediagoeroes Yves Desmet en Peter Vandermeersch. Ook hier wordt weer een gebrek aan objectiviteit en onbevooroordeeldheid geëtaleerd. Anciaux hoeft als pot de ketel niet te verwijten en beide hoofdredacteurs wensten voornamelijk zichzelf en hun krant uit het oog van de storm te houden. Hierbij gaan ze wel voorbij aan het feit dat een gebrek aan nuance, hetgeen ze Anciaux verwijten, in wezen een onderdeel is van het probleem dat hij aankaart.

Nuance verdwijnt immers steeds meer ten voordele van sensationele berichtgeving. De verklaring hiervoor ligt volgens Anciaux in het feit dat de journalistiek zich nu eenmaal in een hypercommerciële realiteit bevind. Deze realiteit kan men inderdaad niet loochenen. Men kan zich uiteraard wel verdedigen tegen kritiek door op een goede manier met deze realiteit om te gaan. Vasthouden aan basisprincipes als objectiviteit en onbevooroordeeldheid zouden in deze geen overbodige luxe mogen zijn. Wanneer men bijvoorbeeld feitelijke koppen plaatst op basis van veronderstellingen (wat in casu aanvankelijk gebeurde wanneer men berichtte over Van Uytsel,…), kan men dit bezwaarlijk zonder schroom binnen de journalistieke deontologie rechtvaardigen. Anderzijds zullen dergelijke technieken ongetwijfeld een betere verkoop genereren…

Hoe onafhankelijk kan de journalist in deze realiteit dan nog werken? Hij kan zich alle moeite van de wereld getroosten in het schrijven van een zo genuanceerd mogelijk artikel, een eindredacteur die zoveel mogelijk wil verkopen, kan al deze moeite zomaar uitvagen door er een ongenuanceerde titel boven te plaatsen. Bovendien moet ook het stuk zelf verkoopbaar zijn, waarvoor al eens deontologische opofferingen worden gemaakt. Maakt dat de journalist tot made? Wanneer hij zijn integriteit, waarden en principes overboord gooit, misschien wel. Wanneer hij tracht te overleven in de hypercommerciële realiteit, misschien niet.

Een moeilijke evenwichtsoefening, en één die ook hoofdredacteuren dienen te maken. Daarbij is het altijd dansen op een slappe koord om zoveel mogelijk kwaliteit te koppelen aan zoveel mogelijk winstgeneratie. Het valt te betwijfelen dat de geviseerde hoofdredacteuren zich hiervan niet bewust zijn, al is het bang afwachten naar welke kant de balans uiteindelijk zal overslaan. Goed nieuws in deze is dat de discussie überhaupt gevoerd kan worden in de kranten zelf. Geert Buelens kreeg bijvoorbeeld in De Standaard vrij podium met zijn kerstessay rond mediakritiek, toch een teken dat het debat niet uit de weg wordt gegaan. Slechter nieuws is dan weer dat deze kritiek vooralsnog steeds wordt afgeschoten met marketingargumenten en dan ook niet resulteert in beleidsdaden.

Ieder moet maar bij zichzelf te rade gaan en beslissen welke handelswijze hij onderschrijft en voor zichzelf uitmaken waar het delicate evenwicht resideert. De meest onafhankelijke journalist en eindredacteur gaat dan misschien ten onder aan marktwetmatigheden, de minst onafhankelijke verliest dan weer elke geloofwaardigheid. Zij die overleven zullen vervolgens de geschiedenis ingaan als zij die het evenwicht het dichtst benaderd hebben. Trouwens, zolang het publiek forum voldoende open is om nalatigheden te rapporteren, zullen de echte “maden” wel snel genoeg hun voedingsbodem verliezen.

Op deze site staan verschillende publicaties te koop aangeboden die wel eens relevant zouden kunnen zijn voor onze opleiding tot journalist.

Het proefhoofdstuk dat Marc ons doorstuurde komt bijvoorbeeld uit het boek “Nieuwsberichten Schrijven”.

Mvg