Maden of meerwaarde?
Een aardbeving in Haïti zorgt even voor de spreekwoordelijke luwte in de mediastorm die de persoon Ronald Janssen heeft teweeggebracht. Helemaal terecht zal deze figuur plaatsnemen in ons aller collectief bewustzijn. Helemaal onterecht echter zal een discussie die in de rand werd gevoerd naar de achterkamertjes verdwijnen. Hoe de media de zaak in beeld heeft gebracht is nu eenmaal historisch gezien van ondergeschikt belang aan de feiten. Aanvankelijke insinuaties en ongenuanceerde berichtgeving werden ook achteraf gestaafd door de realiteit. Toch kan men de oorspronkelijke kritiek niet zomaar van tafel vegen. Principes van objectiviteit en onbevooroordeeldheid dient men hoog in het vaandel te houden.
Het was Bert Anciaux die deze keer de kat de bel aanbond. Zijn weinig genuanceerde kritiek op de journalistiek werd onmiddellijk en hard gecounterd door de al even weinig genuanceerde editorialen van mediagoeroes Yves Desmet en Peter Vandermeersch. Ook hier wordt weer een gebrek aan objectiviteit en onbevooroordeeldheid geëtaleerd. Anciaux hoeft als pot de ketel niet te verwijten en beide hoofdredacteurs wensten voornamelijk zichzelf en hun krant uit het oog van de storm te houden. Hierbij gaan ze wel voorbij aan het feit dat een gebrek aan nuance, hetgeen ze Anciaux verwijten, in wezen een onderdeel is van het probleem dat hij aankaart.
Nuance verdwijnt immers steeds meer ten voordele van sensationele berichtgeving. De verklaring hiervoor ligt volgens Anciaux in het feit dat de journalistiek zich nu eenmaal in een hypercommerciële realiteit bevind. Deze realiteit kan men inderdaad niet loochenen. Men kan zich uiteraard wel verdedigen tegen kritiek door op een goede manier met deze realiteit om te gaan. Vasthouden aan basisprincipes als objectiviteit en onbevooroordeeldheid zouden in deze geen overbodige luxe mogen zijn. Wanneer men bijvoorbeeld feitelijke koppen plaatst op basis van veronderstellingen (wat in casu aanvankelijk gebeurde wanneer men berichtte over Van Uytsel,…), kan men dit bezwaarlijk zonder schroom binnen de journalistieke deontologie rechtvaardigen. Anderzijds zullen dergelijke technieken ongetwijfeld een betere verkoop genereren…
Hoe onafhankelijk kan de journalist in deze realiteit dan nog werken? Hij kan zich alle moeite van de wereld getroosten in het schrijven van een zo genuanceerd mogelijk artikel, een eindredacteur die zoveel mogelijk wil verkopen, kan al deze moeite zomaar uitvagen door er een ongenuanceerde titel boven te plaatsen. Bovendien moet ook het stuk zelf verkoopbaar zijn, waarvoor al eens deontologische opofferingen worden gemaakt. Maakt dat de journalist tot made? Wanneer hij zijn integriteit, waarden en principes overboord gooit, misschien wel. Wanneer hij tracht te overleven in de hypercommerciële realiteit, misschien niet.
Een moeilijke evenwichtsoefening, en één die ook hoofdredacteuren dienen te maken. Daarbij is het altijd dansen op een slappe koord om zoveel mogelijk kwaliteit te koppelen aan zoveel mogelijk winstgeneratie. Het valt te betwijfelen dat de geviseerde hoofdredacteuren zich hiervan niet bewust zijn, al is het bang afwachten naar welke kant de balans uiteindelijk zal overslaan. Goed nieuws in deze is dat de discussie überhaupt gevoerd kan worden in de kranten zelf. Geert Buelens kreeg bijvoorbeeld in De Standaard vrij podium met zijn kerstessay rond mediakritiek, toch een teken dat het debat niet uit de weg wordt gegaan. Slechter nieuws is dan weer dat deze kritiek vooralsnog steeds wordt afgeschoten met marketingargumenten en dan ook niet resulteert in beleidsdaden.
Ieder moet maar bij zichzelf te rade gaan en beslissen welke handelswijze hij onderschrijft en voor zichzelf uitmaken waar het delicate evenwicht resideert. De meest onafhankelijke journalist en eindredacteur gaat dan misschien ten onder aan marktwetmatigheden, de minst onafhankelijke verliest dan weer elke geloofwaardigheid. Zij die overleven zullen vervolgens de geschiedenis ingaan als zij die het evenwicht het dichtst benaderd hebben. Trouwens, zolang het publiek forum voldoende open is om nalatigheden te rapporteren, zullen de echte “maden” wel snel genoeg hun voedingsbodem verliezen.
